Padangpieper

Padangpieper_key visual 500.jpg

Gegevens type-exemplaar  
Collectie NCB Naturalis
Nummer  RMNH.AVES.88945
Status Holotype
Naam Anthus Hasseltii Schlegel, 1857
Huidige naam

Anthus rufulus malayensis Eyton, 1839

Verzameld Java, Indonesië

Eerbetoon aan in het harnas gestorven verzamelaar

De zoöloog Johan Conrad van Hasselt was een van de eerste natuuronderzoekers die door de Natuurkundige Commissie werd uitgezonden om de flora en fauna van Nederlands-Indië te bestuderen. Toen zij hun expeditie in 1821 begonnen, waren Van Hasselt noch zijn reisgenoten zich bewust van de gevaren die hen te wachten stonden. Zijn collega’s Kuhl en Keultjes overleden al binnen een jaar door ziekte. Van Hasselt zou hen later volgen. Zijn naam bleef echter voortleven in de wetenschappelijke naam van een zangvogel die hij op Java ontdekte.

Eerste overzeese expeditiegangers
In 1821 verzamelde Johan Conrad van Hasselt (1797-1823) op Java het holotype van Anthus Hasseltii, een mannetje. Van Hasselt was een van de eerste leden van de Natuurkundige Commissie die naar Nederlands Oost-Indië vertrokken. 'Verzamel zoveel mogelijk planten en dieren', was de opdracht die Van Hasselt meekreeg. Het materiaal dat hij bij elkaar wist te brengen werd per schip naar het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in Leiden verzonden. Van Hasselt zelf zou echter nooit meer terug keren naar zijn vaderland: hij stierf in 1823 aan een tropische ziekte.

Junior- en seniorsynoniem
Hermann Schlegel (1804-1884), directeur en tevens conservator van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, was een van de personen die de Indische vondsten van Van Hasselt wetenschappelijk onderzocht. Na uitgebreide vergelijking met Aziatische zangvogels concludeerde Schlegel dat Van Hasselt een nieuw soort pieper (een zangvogel) had ontdekt. Om Van Hasselt te eren, kende Schlegel de naam Anthus Hasseltii toe. Toen Schlegel de wetenschappelijke beschrijving in 1857 publiceerde, wist hij niet dat de soort al in 1839 door Eyton was beschreven als Anthus malayensis. Misschien was het hem ontgaan of ontbrak Eytons soortbeschrijving in de bibliotheek van het museum. In ieder geval heeft Eytons soortnaam als senior synoniem voorrang. Als junior-synoniem mag Schlegels Hasseltii mag niet meer gebruikt worden voor de Padangpieper. Zo stierf ook het voor eeuwig bedoelde eerbetoon aan Van Hasselt een vroege dood.

Perfecte camouflage
De Padangpieper is een kleine en slank gebouwde zangvogel die tot de kwikstaarten en piepers (Motacillidae) behoort. Volwassen exemplaren zijn zo’n zestien centimeter lang. De buitenste veren van de smalle staart zijn grotendeels wit. Op de rugzijde toont het verenkleed vaak dezelfde kleur als de bodem waarop de vogels leven. De Padangpieper ontleent hieraan zijn perfecte camouflage, zeker in combinatie met de donkere strepen, die de vorm van het lichaam breken. De keel is bezet met donkere vlekken. Mannetje en vrouwtje hebben hetzelfde verenkleed. Het geslacht is alleen te bepalen door de lengte van de vleugels te meten: mannetjes zijn iets groter dan vrouwtjes. De Padangpieper komt in meerdere ondersoorten voor, waaronder A. r. malayensis en A. r. rufulus. Nauw verwant als ze zijn, vertonen ze een grote uiterlijke gelijkenis. Alleen subtiele verschillen in het verenkleed verraden wie tot welke ondersoort behoort. De rugveren van A. r. malayensis zijn meestal iets donkerder van kleur en voorzien van bredere en zwartere strepen.

Java_klaar_voor_web.png

Verspreiding
Anthus rufulus malayensis komt voor in het uiterste zuidwesten van India, Sri Lanka, het Maleisisch schiereiland, Sumatra, Java, Noord- en Zuidoost-Borneo en Zuid-Indochina. Anthus r. rufulus komt voor op het Indiase subcontinent met uitzondering van het noordwesten, noorden en uiterste zuidwesten. Verder komt hij ook voor in Oost- en Zuid-China, het zuiden van Thailand en Zuid-Indochina. Hier overlappen de leefgebieden van beide ondersoorten dus. Het holotype is gevonden op Java, Indonesië.

 

 

Padangpieper_bovenzijde 500.jpg

Holotype van Anthus Hasseltii RMNH.AVES.88945. Foto © NCB Naturalis.

Fatale pioniersdrang

Als een van de pioniers van de Natuurkundige Commissie werd van Hasselt in 1821 samen met zijn collega Heinrich Kuhl (1796-1821) en tekenaar Gerardus Laurentius Keultjes (1786-1821) uitgezonden naar Java. Kuhl en Keultjes lieten al na negen maanden het leven, geveld door tropische ziekten. Van Hasselt volgde hun droeve lot twee jaar later. Ook onder hun opvolgers vielen veel slachtoffers. Het werk was zwaar en vol gevaren. Slechts twee van de in totaal achttien commissieleden hadden het geluk naar het vaderland terug te keren om de resultaten van hun expedities uit te werken. In de dertig jaar dat de commissie heeft bestaan, werd een schat aan gegevens en materiaal bijeengebracht, die NCB Naturalis nog steeds zorgvuldig bewaart.

Versieren in de lucht
Padangpiepers zijn bewoners van graslanden, moerassen, rivieroevers, rotsachtig terrein en bosgebieden. Een groot deel van de tijd brengen ze op de grond door, zoekend naar insecten, spinnen en zachte zaden. Soms wagen ze zich op het water, om balancerend op planten, weekdieren en kreeftjes te verschalken. Behalve aan hun verenkleed, zijn de vogels herkenbaar aan hun karakteristieke roep. Aan het begin van de broedtijd maken ze sierlijke baltsvluchten. Hoog in de lucht beginnen ze een lied van in elkaar overvloeiende tonen en al zingend keren ze terug naar de grond. Ze broeden in komvormige nesten, op de grond gebouwd of aangelegd in ondiepe holen. Hier legt het vrouwtje twee tot vier gevlekte eieren, die in ongeveer twee weken worden uitgebroed. De jongen verlaten na een kleine twee weken het nest, nog voor ze vliegvlug zijn.

Meer informatie

Friday, February 25, 2011 author: Marije Siemensma, Caroline van der Mark