Lidths gaai

Lidths gaai_key visual 500.jpg

Gegevens type-exemplaar  
Collectie NCB Naturalis
Nummer  RMNH.AVES.90629
Status Holotype
Oude naam

G. lidthi Bonaparte, 1850

Huidige naam Garrulus lidthi Bonaparte, 1850
Verzameld Onbekend

Vernoemd naar Utrechtse zoöloog

Lidths gaai is een zeldzame Japanse gaai die verwant is aan onze eigen gaai. Het holotype maakte deel uit van de privécollectie van de Utrechtse hoogleraar zoölogie Theodoor van Lidth de Jeude.  Die was zich er echter niet van bewust dat hij over een nog niet beschreven soort beschikte. Dat bleek pas later, toen de ornitholoog Charles Lucien Bonaparte bij hem op bezoek kwam. Zo'n gaai had Bonaparte niet eerder gezien, en daarom benoemde hij de gaai als aparte soort. Het is maar goed dat de hoogleraar meer tijd besteedde aan zijn verzameling dan aan het geven van colleges, anders was de gaai misschien nooit als nieuwe soort beschreven.

Waardevolle collecties
Het exemplaar is verzameld door Baron Godert Alexander Gerard Philip van der Cappelle (1778-1848), Gouverneur Generaal van Nederlands-Indië van 1816 tot 1826. Tijdens zijn regime had Van der Capelle vrijwel overal in de Indische archipel en in Japan vogels laten verzamelen. Een deel van zijn verzameling kwam terecht bij Theodoor van Lidth de Jeude (1788-1863), hoogleraar zoölogie aan de Universiteit van Utrecht. Als professor moest hij colleges zoölogie verzorgen, maar Van Lidth de Jeude bracht zijn tijd liever door met het uitbreiden van zijn verzameling dierlijke preparaten. Toen Charles Lucien Bonaparte (1803-1857) in 1850 op bezoek was bij Van Lidth de Jeude, kreeg hij de vogel onder ogen. Bonaparte was een bekend ornitholoog en goed bevriend met Coenraad Jacob Temminck (1778-1858), oprichter en directeur van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie. Bonaparte noemde de soort Garrulus lidthi, naar Van Lidth de Jeude. Toen de Utrechtse hoogleraar in 1858 met pensioen ging, deed hij zijn collectie van de hand. Deze werd in delen verkocht. Ook Temminck kocht een deel voor zijn museum en zo kwam de Lidths gaai in Leiden terecht.

Neef van onze gaai
Lidths gaai is iets groter dan een Vlaamse gaai. Hij heeft een forsere snavel en een langere staart. De roep is echter hetzelfde: een luid kraah kraah. Lidths gaaien hebben een fluweelzwarte kop. Een opvallend voorhoofd, zoals bij de Vlaamse gaai, ontbreekt. Schouders en rug zijn paarsblauw en de rest van het verenkleed is kastanjebruin tot paars, met uitzondering van de rug- en staartveren, die eindigen in witte punten.   

 Lidths gaai_groot 500.jpg

Lidths gaai Garrulus lidthi, holotype, RMNH.AVES.90629. Foto © NCB Naturalis.

Lidths-gaai.png 

Verspreiding
Lidths gaai komt alleen voor op de Japanse eilanden Amami-ooshima en Kakeroma-jima. Op het eiland Tokuno-shima zijn ze vermoedelijk door ontbossing uitgestorven. Houtkap vormt ook op de andere eilanden een bedreiging voor het voortbestaan van de soort. Bovendien introduceerde de mens nieuwe gevaren. De Indische mangoest Herpestes javanicus is een roofdier dat eieren en jongen uit nesten rooft. Ook de dikbekkraai Corvus macrorhynchos, die sterk in aantal is toegenomen door gedumpt huisvuil, plundert de nesten. Inmiddels staat Lidths gaai op de rode lijst van bedreigde diersoorten.

Japanse eikels
De vogels leven in het bos en in cultuur gebrachte gebieden rondom nederzettingen. Ze eten vooral eikels. Daarnaast voeden ze zich met ongewervelde dieren, kleine reptielen, zaden, vruchten en zoete aardappelen. Ze gebruiken hun stevige snavel niet alleen om te eten: net als papegaaien kunnen ze ermee klimmen. Dat maakt ze buitenbeentjes onder de gaaien. Ook het nestelgedrag is anders dan bij gaaien gewoon is: Lidths gaaien bouwen hun nest graag in ruime boomholtes in plaats van op een boomtak. Het legsel bestaat uit drie tot vijf vaal groenblauwe eieren, die soms bruin gevlekt zijn. Zoals het gaaien betaamt zijn het luidruchtige vogels. Het mannetje verdedigt zijn territorium door vanaf een boomtop in het rond te schreeuwen. Niet voor niets betekent de geslachtsnaam Garrulus in het Latijn ‘praatgraag'.

Meer informatie

Friday, February 25, 2011