Bospoederdonsklauwier
| Gegevens type-exemplaar | |
| Collectie | NCB Naturalis |
| Nummer | RMNH.AVES.89138 |
| Status | Holotype |
| Oorspronkelijke naam | Sigelus senegalensis Hartlaub, 1857 |
| Huidige naam | Dryoscopus senegalensis (Hartlaub, 1857) |
| Verzameld | Onbekend wanneer en door wie |
Labels vertellen niet altijd de waarheid
Het holotype van de bospoederdonsklauwier laat zien hoe belangrijk het is om met een touwtje een label aan de poten van een geprepareerde vogel vast te maken. Op het kaartje moet informatie over het object komen te staan, zoals type-status, vindplaats en datum van verzamelen. Ontbreekt zo'n 'paspoort', dan kan een wetenschapper er niet veel mee. Hij is ook gewend om kritisch naar de vermelde gegevens te kijken. Zo roept de vindplaats van de bospoederdonsklauwier vraagtekens op. Misschien is die ooit verkeerd genoteerd of heeft iemand bij het vernieuwen van het label een vergissing gemaakt.
Niet uit Senegal
De Duitse ornitholoog Carl Johann Gustav Hartlaub (1814-1900) beschreef Sigelus senegalensis als nieuwe soort aan de hand van één exemplaar uit de collectie van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie (nu NCB Naturalis) in Leiden. Hartlaub was een autoriteit op het gebied van West-Afrikaanse vogels. Zijn boek ‘System der Ornithologie Westafricas’, dat in 1857 verscheen, gold als een standaardwerk en bevat beschrijvingen van het bijna ongelooflijke aantal van 758 nieuwe vogelsoorten. Hartlaub beschreef het Leidse holotype als een mannetje. Later bleek dat het een vrouwtje was. De 'geslachtsverandering' is op het label aangegeven.
Als vindplaats wordt Senegal vermeld. Ook Hartlaub meende dat dit het land van herkomst was, want hij gebruikte Senegal in de soortnaam. Bospoederdonsklauwieren zijn echter nog nooit in Senegal gespot en aangezien de vogels niet goed kunnen vliegen, kunnen we uitsluiten dat het holotype een verdwaald exemplaar was. Misschien heeft iemand vroeger een verkeerde vindplaats op het label genoteerd, of per vergissing het label van een andere vogel uit de collectie aan het holotype vastgemaakt. Voorlopig blijft het een mysterie waar de bospoederdonsklauwier van NCB Naturalis vandaan komt. Het museum heeft hier lering uit getrokken: bij vernieuwing van labels worden voortaan altijd de oude exemplaren bewaard. Eventuele fouten zijn dan altijd achteraf te controleren.
Holotype van Sigelus senegalensis, RMNH.AVES.89138. Foto © NCB Naturalis.
Vliegende poederkwast
Bospoederdonsklauwieren behoren tot de struikklauwieren (Malaconotidae). Ze worden zo'n zeventien centimeter lang en hebben opvallende rode ogen, waaraan ze hun Engelse naam Red-eyed puffback danken. De diepzwarte rug contrasteert sterk met de sneeuwwitte onderzijde. Mannetje en vrouwtje zien er vrijwel hetzelfde uit. Het enige verschil is dat het mannetje een opvallende donsgeveerde stuit heeft. Hij kan die als een soort poederkwast opzetten. In de mensenwereld is de poederkwast een attribuut waarmee vrouwen hun gezicht mooier maken voor de mannen. Mannetjes van de poederdonsklauwieren gebruiken hun witte poederkwast juist om de aandacht van de vrouwtjes op zich te vestigen. Terwijl ze hun kwast wijd opzetten, vliegen ze luid roepend op.
Verspreiding
Bospoederdonsklauwieren komen algemeen voor rond de evenaar in Afrika, onder meer in Angola, Gabon en Ghana.
Wrede vogels?
Klauwieren jagen op insecten, hagedissen, muizen en vogels en hebben de nogal wrede gewoonte hun nog levende vangst op een doorn of takje te spietsen. Zo kunnen ze de prooi gemakkelijker in stukken trekken en opeten. Bospoederdonsklauwieren zijn 'zachtaardiger'. Zodra ze een insect te pakken hebben, eten ze het meteen op.
Struiken of dichtbebladerde boomkruinen vormen het favoriete leefgebied. Meestal houden de vogels zich in paartjes verscholen tussen het groen. Ze zijn dan goed te herkennen aan hun markante fluitende roep, die soms in duet wordt gezongen. Ondanks dat ze niet goed kunnen vliegen zijn de vogels niet erg honkvast. Hun nest is een ondiepe kom, waarin twee tot drie bruingevlekte eieren worden gelegd.
|
Carl Johann Gustav Hartlaub (1814-1900), de beschrijver van de bospoederdonsklauwier. Illustratie wikimedia |
Meer informatie
-
Hartlaub G. 1857. System der Ornithologie Westafrica's: 1-280. Bremen.
- Peters J.L.1960. Checklist Birds of the World. Volume 11. Cambridge, Mass.
- Reichenow A. 1902. Die Vögel Afrikas 3. Neudamm.
- Stevenson T. & J. Fanshawe 2002. A field guide to the birds of East Africa. T & A D Poyser, London.
Friday, February 25, 2011