Rodriguez-reuzenschildpad

key visual

Gegevens type-exemplaar  
Collectie NCB Naturalis
Nummer  RMNH.RENA.6001
Status Holotype
Naam Testudo Vosmaeri Suckow, 1798
Huidige naam

Cylindraspis vosmaeri (Suckow, 1798)

Verzameld Onbekend, waarschijnlijk Rodriguez

 

Verdwenen in zeemansmagen

In de tijd van de grote zeilschepen vormden schildpadden een welkome aanvulling op het menu van menig matroos. Op het eiland Rodriguez liepen er vele duizenden rond die zich zonder moeite lieten pakken. Jaar na jaar stilden ze de honger van schepelingen, tot er rond 1795 geen schildpad meer op Rodriguez viel te bekennen.

Testudo vosmaeri_schild 555.jpg

Holotype RMNH.RENA.6001 van de Rodriguez-reuzenschildpad. Foto © NCB Naturalis.

Kiloknaller
Tot 1708 leefden de reuzenschildpadden van Rodriguez in betrekkelijke afzondering. Het eiland in de Indische Oceaan werd slechts incidenteel bezocht door Nederlandse schepen en verdwaalde piraten. Vanaf 1708 kwam daar verandering in. Toen verscheen een reisverslag van François Leguat, waarin hij onder meer melding maakt van twee- tot drieduizend schildpadden op Rodriguez. Engelse en Franse kapiteins lieten zich erdoor inspireren om Rodriquez te bezoeken als bevoorradingsstation. Met hun zestig kilo zwaar en trage gang waren de logge reuzenschildpadden makkelijk te oogsten 'kiloknallers'. Ze leverden smakelijk vlees voor weken op zee. Soms werden ze ook levend aan boord genomen en geslacht wanneer het uitkwam.

Biologie
De Rodriquez-reuzenschildpad was een zuivere planteneter. Hij knabbelde blaadjes en graasde niet op de grond, zoals Cylindraspis peltastes, een andere endemische reuzenschildpad die het eiland bewoonde. De vorm van het schild was aangepast: aan de voorzijde was het omhooggericht, zodat de schildpad zijn nek kon uitsteken.

Holotype
NCB Naturalis bewaart het holotype van de Rodriquez-reuzenschildpad. Het is een schild dat naar Nederland was verscheept vanuit Kaap de Goede Hoop. In de Kaap leefden geen reuzenschildpadden, zo was bekend. Men nam daarom aan dat het schild afkomstig moest zijn van Rodriguez. Hoewel nadere gegevens ontbreken, vond de verscheping van het schild waarschijnlijk rond 1790 plaats. In 1792 ontving de Duitse zoöloog Johann David Schoepff (1752-1800) namelijk een tekening van het schild. De tekening en een korte beschrijving waren hem toegestuurd door Arnout Vosmaer (1720-1799). Deze beheerde als directeur van het Kabinet des Stadhouders de omvangrijke collectie natuurhistorische voorwerpen van Willem V, Prins van Oranje. Kennelijk bevond het schild zich dus rond 1792 al in ons land. Op basis van het schild beschreef Schoepff de soort als Testudo indica Vosmaeri. De reuzenschildpad heeft daarna nog tal van andere wetenschappelijke namen gekend: Testudo Vosmaeri Suckow, 1798; Testudo vosmaeri (Fitzinger, 1826); Geochelone vosmaeri (Fitzinger, 1826); Testudo rodericensis Gunther, 1873 en Testudo commersoni Vaillant, 1898. De huidige wetenschappelijke naam luidt Cylindraspis vosmaeri (Suckow, 1798).

Rodriguez.png

Verspreiding
Voor de reuzenschildpad uitstierf, leefde het dier op het eiland Rodriguez in de Indische Oceaan.

Voorraadbeheer
Vanaf het begin van de achttiende eeuw bevochten de Engelsen en de Fransen elkaar het recht om op schildpadden te jagen. Er werden maatregelen genomen om de voorraad op Rodriguez en eilanden in de buurt te beheren. Zo bepaalde de Franse Oost-Indische Compagnie dat inwoners van Mauritius alleen nog maar schildpadden mochten halen van twee nabijgelegen eilanden, Round Island en Flat Island. Op deze eilanden leefden andere soorten reuzenschildpadden: Cylindraspis indica en C. borbonica. Toch bleef men strooptochten ondernemen naar Rodriguez om de reuzenschilpadden te vangen. Toen Mahé de Labourdonnais gouverneur werd van Mauritius en Réunion, beval hij een onderzoek naar de stroperij. Het bleek dat de bemanningen van zijn eigen compagnie de schuldigen waren. Een poging om de reuzenschildpadden van Mauritius - Cylindraspis inepta en C. triserrata - naar andere eilanden over te brengen, had geen succes. De schepen die deze operatie uitvoerden namen vele duizenden schildpadden tegelijk aan boord. Als gevolg hiervan stierf het merendeel tijdens de reis.

Uitsterven
Behalve de honger van de matrozen heeft waarschijnlijk ook de introductie van ratten en andere nieuwkomers bijgedragen aan het verdwijnen van de reuzenschildpadden op Rodriguez. Ratten kunnen zich bijvoorbeeld tegoed hebben gedaan aan de eieren en geiten aan de blaadjes die eigenlijk bestemd waren voor de schilpadden. 1795 is het laatste jaar waarin levende exemplaren van de Rodriguez-reuzenschildpad zijn gezien: een eenzaam paartje op de bodem van een ravijn. Als dit werkelijk de laatste individuen zijn geweest, was de soort feitelijk al uitgestorven, want de genen van een enkel mannetje en vrouwtje zijn niet voldoende om een gezonde populatie in stand te houden. Het is tragisch dat de reuzenschildpad uitstierf op het moment dat hij zijn wetenschappelijke naam kreeg.

Meer informatie

Wednesday, March 2, 2011 author: Marije Siemensma en....????