McCords slangenhalsschildpad

Mccordi_key visual.jpg

Gegevens type-exemplaar  
Collectie NCB Naturalis
Nummer  RMNH.RENA.10187
Status Paratype
Naam Chelodina rottiensis Brongersma, ongepubliceerd
Huidige naam Chelodina mccordi Rhodin, 1994
Verzameld Roti, Indonesië, H.F.C. ten Kate

Toch een nieuwe soort 

Lange tijd was het onduidelijk of deze slangenhalsschildpad, die uitsluitend op het kleine Molukse eiland Roti voorkomt, een zelfstandige soort vormt. Het raadsel werd pas in 1994 opgelost, meer dan honderd jaar nadat het dier werd ontdekt.

Betekenisloos
In 1891 verzamelde antropoloog Herman F.C. ten Kate (1858-1931) drie exemplaren van de slangenhalsschildpad van Roti. Hij stuurde ze naar het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in Leiden, dat de dieren als waardevolle aanwinst opnam in de collectie. Ten Kate meende met Chelodina novaeguineae van doen te hebben, maar in Leiden werden de dieren herkend als een nieuwe soort slangenhalsschildpad. De reptielendeskundige Leo Daniël Brongersma (1907-1994) noemde de soort naar de plaats van herkomst, Chelodina rottiensis. De naam werd echter nooit gepubliceerd, waardoor hij niet geldig is. Chelodina rottiensis is volgens de regels van de zoölogische naamgeving een nomen nudum: een naam zonder betekenis.

Schild en schedel_550

Rugschild, buikschild en schedel van het paratype van Chelodina mccordi. Foto: NCB Naturalis.

Terug naar Roti
Begin jaren 1990 ging de Zweedse bioloog Anders Rhodin terug naar Roti om onderzoek te doen naar de slangenhalsschildpad. Zijn doel was om definitief vast te stellen of het daadwerkelijk een nieuwe soort betrof. Hij deelde Brongersma's mening dat Roti niet past in het verspreidingspatroon van Chelodina noveaguineae, een slangenhalsschildpad die in het zuidwesten van Papoea Nieuw-Guinea en noordelijke delen van Australië voorkomt. Tijdens zijn onderzoek bezocht hij William McCord, een reptielenkenner die een groot aantal schildpadden van Roti in gevangenschap hield. Tussen de rondscharrelende dieren zag hij geen exemplaren van Chelodina noveaguineae, maar wel de slangenhalsschildpad van Roti. Dit bevestigde zijn vermoeden dat de slangenhalsschildpad van Roti wel degelijk een endemische soort vormde. In 1994 publiceerde Rhodin de nieuwe soortnaam: Chelodina mccordi. Die geldt nu als de officiële naam voor de slangenhalschildpad van Roti. Met de naam betuigt Rhodin zijn dank aan William McCord.

Chelodina mmcordi_550_wikimedia

McCords slangenhalsschildpad onder water. Foto: Kenpei Wikimedia.

Slangenhals
McCord’s slangenhalsschildpad behoort tot de Chelidae: schildpadden met een lange nek. Met een schild van maximaal 21 cm behoren ze tot de kleinere zoetwaterschildpadden. Vrouwtjes zijn iets groter dan mannetjes. Het schild is koepelvormig en bruin van kleur. Het steekt zo ver uit dat de ledematen er helemaal onder teruggetrokken kunnen worden als de schildpad zich bedreigd voelt. Zelfs de slangvormige nek kan hij in zijn schulp vouwen.

roti.png

Verspreiding
McCord’s slangenhalsschildpad komt uitsluitend voor op Roti, een eilandje in Indonesische Archipel ten zuidwesten van Timor. Ook de paratypen van de soort zijn hier verzameld.

Zoetwater
McCord’s slangenhalsschildpad leeft in kleine zoetwatermeren, moerassen, irrigatiekanalen en andere gebieden met voldoende nattigheid, zoals rijstvelden. Over de voorplanting is weinig bekend. Het vrouwtje legt acht of negen ovale eieren, die na ongeveer twee maanden uitkomen. De dieren zijn omnivoor: zowel vis, kikkervisjes, insecten en andere kleine beestjes als waterplanten staan op het menu.

Mccordi_schedel_550

Zijaanzicht schedel van het paratype van Chelodina mccordi. Foto: NCB Naturalis.

Bedreigd
De soort behoort tot de meest bedreigde schildpadden ter wereld. De sterke achteruitgang is te wijten aan de handel. Terrariumhouders hebben er veel voor over om een exemplaar te bezitten. Om die reden zijn grote aantallen in het wild verzameld en naar het buitenland verscheept. In 1994 kreeg de soort een beschermde status en sindsdien mag hij niet meer uit zijn natuurlijke leefomgeving weggehaald worden. Illegaal gebeurt dat helaas toch, zodat de resterende populatie steeds verder terugloopt. Voeg daarbij uitbreiding van de landbouw, die het leefgebied verkleint, en het is duidelijk dat de schildpad er slecht voor staat. Niet zo lang geleden probeerden onderzoekers in kaart te brengen hoeveel er nog rondlopen. Hun maandenlange speurtocht leverde niets op, afgezien van enkele exemplaren die ze bij handelaren aantroffen.

Meer informatie

Tuesday, March 8, 2011 author: Marije Siemensma, Caroline van der Mark