Gerichelde pistoolgarnaal
| Gegevens type-exemplaar | |
| Collectie | NCB Naturalis |
| Nummer | RMNH D 978 |
| Status | Syntypen (1 mannetje en 1 vrouwtje) |
| Naam | Alpheus carinatus de Man, 1888 |
| Huidige naam | Synalpheus carinatus (de Man, 1888) |
| Verzameld | Indonesië, Molukken, Ambon; juli-september 1885; verzameld door Dr. J. Brock (Museum Göttingen) |
Een garnaal op een lelie
Zeelelies bieden een prettig onderkomen voor tal van dieren. Ook garnalen van het geslacht Synalpheus maken dankbaar gebruik van hun gastvrijheid. Op de zeelelie vinden de garnalen voedsel en veiligheid en ze planten zich er voort. Ze stemmen hun kleur af op de zeelelie en lijken er één mee te worden.
Uiterlijk
Synalpheus carinatus (de Man, 1888) is een vrij gedrongen iets afgeplatte garnaal. Hij behoort tot de familie van de pistoolgarnalen (Alpheidae). Veel van deze garnalen hebben een opvallend grote schaar waar ze een knallend geluid mee kunnen maken. Een ander kenmerk zijn de ogen, die onder het rugschild liggen. De kleur is wittig doorzichtig. Interne organen schijnen door het schild heen. De dieren kunnen z’n 4 cm lang worden.
Synalpheus carinatus (de Man, 1888) op een zeelelie. (Foto: Bali 2001, C.H.J.M. Fransen)
Verspreiding
Indo-West Pacific: Australië, Indonesië, Maleisische archipel, Caroline, Marshall en Gilbert eilanden, Philipijnen.
Biologie
Het garnalengeslacht Synalpheus telt bijna 150 soorten. Ze komen voor in tropische wateren, vaak op koraalriffen. De meeste soorten leven in sponzen, enkele leven samen met zachte koralen en enkele soorten met zeelelies. Van een paar soorten die in sponzen leven is waargenomen dat ze eusociaal zijn. Dat wil zeggen dat ze net als mieren, bijen en wespen in een kolonie leven met overlappende generaties, coöperatieve broedzorg, één koningin, mannetjes en helpers.
Vrouwtjes van Synalpheus zijn groter dan de mannetjes. Ze hebben een dik achterlijf, waar ze de eitjes onder dragen. Mannetjes en vrouwtjes huizen altijd in paren op zeelelies. Meestal zitten ze tussen de armen op de centrale schijf. Ze delen de zeelelie vaak nog met andere soorten garnalen. Zeelelie-bewoners zijn meestal goed gecamoufleerd omdat ze de kleur van hun gastheer overnemen.
Laomenes amboinensis (de Man, 1888) (Foto: C.H.J.M. Fransen, Raja Ampat, 2007)
Periclimenes cornutus (Borradaile, 1915) (Foto: C.H.J.M. Fransen, Raja Ampat, 2007)
Araiopontonia odontorhynchus (Fujino, 1970) (Foto: C.H.J.M. Fransen, Raja Ampat, 2007)
Ontdekking
Synalpheus carinatus is ontdekt op Ambon, Molukken door Dr. Johann Brock (1852-1889). Na zijn studies Geneeskunde en Zoölogie, in respectievelijk Berlijn en Würzburg, vertrok hij in 1884 voor een verzamelreis naar Indonesië. Hij verzamelde vooral in de Baai van Batavia (nu Jakarta) en Ambon en keerde in 1885 met een enorme collectie van 260 soorten krabben, kreeften en garnalen naar Duitsland terug. De verzameling werd opgestuurd naar Dr. J.G. de Man, destijds conservator bij het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie (nu NCB Naturalis). Bij bestudering bleken 37 soorten nieuw te zijn voor de wetenschap, waaronder Synalpheus carinatus.
De beschrijver
Johannes Govertus de Man (1850-1930) studeerde biologie in Leiden, waar hij in 1872 promoveerde. In dat jaar kwam hij in dienst van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, om er tot 1882 op de afdeling Ongewervelden te werken. Hij specialiseerde zich in de taxonomie van verschillende groepen van kreeftachtigen en vrijlevende rondwormen. Over deze groepen schreef hij veel werken, die nog steeds van grote waarde zijn en vaak geciteerd worden. Wegens gezondheidsredenen en een slechte verhouding met de toenmalige directeur, verliet hij het museum en vertrok naar zijn geboortestreek in Zeeland. Hier woonde hij tien jaar bij zijn ouders. Deze lieten in Yerseke een huis voor hem bouwen waar hij in alle rust zijn wetenschappelijk werk voortzette.
Portret van J.G. de Man gemaakt in 1895. (Foto: archief NCB Naturalis).
Meer informatie
- Man, J.G. de, 1888. Bericht über die im indischen Archipel von Dr. J. Brock gesammelten Decapoden und Stomatopoden. Archiv für Naturgeschichte 53 (3): 289-600, Plates 11-22a.
- Karssen, G., 2006. Life and work of Dr. Johannes Govertus de Man (1850-1930). A Crustacea and Nematoda specialist. Brill, Leiden: 120 pp.
- Fransen, C.H.J.M., L.B. Holthuis & J.P.H.M. Adema, 1998. Type-catalogue of the Decapod Crustacea in the collections of the Nationaal Natuurhistorisch Museum, with appendices of pre-1900 collectors and material.- Zoologische Verhandelingen, Leiden 311: i-xvi, 1-344, figs. 1-79.
Thursday, June 23, 2011