Hawaiaanse oergarnaal
| Gegevens type-exemplaar | |
| Collectie | NCB Naturalis |
| Nummer | RMNH D 28945 |
| Status | Holotype |
| Naam |
Procaris hawaiana Holthuis, 1973 |
| Verzameld | Hawai’i, Maui, Cape Kinaeu, bij Nukuele Point; in afgesloten getijdepoel in lavastroom; 26 februari 1972; verzameld door J.A. Maciolek. |
Primitieve garnaal
Deze Hawaïaanse garnaal vertegenwoordigt een groep die is ontstaan op de overgang van het Devoon naar het Carboon. Bijna vierhonderd miljoen jaar gaat de geschiedenis van de oergarnaal terug. De dieren leven in afgesloten zoutwaterpoelen die via een ondergrondse verbinding in contact staan met de zee.
Uiterlijk
Op het eerste gezicht een vrij gewone garnaal. Het bijzondere aan deze soort is dat de 10 looppoten vrijwel hetzelfde zijn. Even lang, allemaal met veel haren en zonder scharen. Alle andere soorten garnalen hebben altijd wel poten met een schaar, of er zijn kortere en langere, dikkere of dunnere. Omdat de looppoten bij deze soort niet gedifferentieerd zijn, worden deze garnalen als primitief beschouwd. Ze lijken op fossielen die stammen uit het begin van het Carboontijdperk, rond 360 miljoen jaar geleden.
Procaris hawaiana Holthuis, 1973 (Uit: Holthuis, 1973: Fig. 4a)
De dieren zijn vaal paars en doorzichtig; onder het rugschild schijnen geelkleurige interne organen door. Er zijn wat rode spikkels op het rugschild, achterlijf, en de staart. Het eerste achterlijfsegment heeft een opvallend rode dwarsband. Voelsprieten, looppoten en zwempoten zijn doorzichtig, de ogen donkerbruin tot zwart. De garnalen kunnen tot 3 cm lang worden.
Verspreiding
De soort komt uitsluitend voor op Maui in Hawaii.
Biologie
Oergarnalen bewegen zich meestal zwemmend voort. Ze komen alleen voor op Hawai en Maui. Daar leven ze uitsluitend in kleine zoutwaterpoelen (anchialine poelen) die niet via het oppervlak in verbinding staan met de zee. Zulke poelen hebben wel een ondergrondse verbinding, die voor aanvoer van zout water zorgt. Zelfs getijdeverschillen kunnen in de poelen worden waargenomen. Het zou best kunnen dat de poelen via deze doorgangen gekoloniseerd worden door garnalen en andere organismen. Dat we ze alleen in deze poelen vinden zou een gevolg kunnen zijn van hun verder verscholen leefwijze in grotten en spleten langs de continentale hellingen van de oceanen. Het is vrijwel onmogelijk om de dieren in dat milieu te vangen.
Anchialine poel Lua o Palahemo op Hawaï.
Ontdekking
Deze anchialine garnalen werden ontdekt door Dr. John A. Maciolek, een wetenschapper die op Hawaii visserijonderzoek deed. Hij stuurde enkele exemplaren naar Prof. L.B. Holthuis van NCB Naturalis in Leiden, die ze vervolgens als nieuwe soort beschreef. Mede omdat deze garnalen zo bijzonder en zeldzaam bleken, werd het gebied op Maui waarin de anchialine poelen liggen aangewezen als natuurreservaat.
Vrijwel tegelijkertijd met Holthuis' soortbeschrijving, ontdekten wetenschappers op het Atlantische eiland Ascension een nauw verwante garnaal. Chace & Manning beschreven de soort in 1972 als Procaris ascensionis. Ook deze is alleen van een paar anchialine poeltjes bekend. De verschillen met de garnalen van Hawai en Maui zijn minimaal. Het is dan ook een raadsel hoe twee zo verwante soorten zo ver van elkaar kunnen voorkomen en ook nog in zo'n bijzonder habitat. Recent zijn er in hetzelfde geslacht nog drie soorten beschreven, allemaal van zoute poelen. Hoewel de ouderdom van deze groep garnalen wordt geschat op zo’n 360 miljoen jaar, zijn de anchialine poelen waarin ze leven pas in een recenter geologisch verleden ontstaan. Dit maakt het raadsel van de oergarnaal alleen maar groter.
Meer informatie
- Chace, F.A. & R. B. Manning, 1972. Two new caridean shrimps, one representing a new family, from marine pools on Ascension island (Crustacea: Decapoda: Natantia).
- Holthuis, L.B., 1973. Caridean shrimps found in land-locked saltwater pools at four Indo-West Pacific localities (Sinai Peninsula, Funafuti Atoll, Maui and Hawaii Islands), with the description of one new genus and four new species. Zoologische Verhandelingen, Leiden 128: 1-53. http://raisingislands.blogspot.com/2008/04/sextet-of-hawaiian-anchialine-shrimps.html http://nature.berkeley.edu/~magnacca/pictures/Hawaii.html http://www.naturalis.nl/anchialine_lakes_indonesia_2009
Thursday, June 23, 2011