Yabbies
| Gegevens type-exemplaar | |
| Collectie | NCB Naturalis |
| Nummer | RMNH.CRUS.D.6271 |
| Status | Holotype 1 mannetje, Paratypes: RMNH D 6272-6304 |
| Naam | Cherax communis Holthuis, 1949 |
| Verzameld | Nederlandsch Nieuw-Guinea (Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai; 18 november 1939; verzameld door Prof. Dr. L.D. Brongersma tijdens de Nieuw-Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap. |
Rivierkreeften te over
Rivierkreeften uit het geslacht Cherax worden in Australië Yabbies genoemd. Het eten van een Yabij zou volgens de Wemba-aboriginals de vruchtbaarheid van de man verhogen. De Yabbies van dit verhaal zijn in 1939 in Nieuw-Guinea ontdekt, tijdens een expeditie van Nederlandse onderzoekers.
OntdekkingIn 1939 ondernam het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap een expeditie naar het gebied van de Wisselmeren in de binnenlanden van Nieuw-Guinea. Deze meren zijn genoemd naar piloot F.J. Wissel, die de meren ontdekte. De Wisselmeren bestaan uit drie grote meren (Paniai, Tage en Tigi) die op zo'n 1700 m hoogte liggen.
Piloot F.J. Wissel voor zijn Catalina watervliegtiug in Nieuw-Guinea.
Rivierkreeften
Een van de zoölogen die mee was met de expeditie was Prof. Dr. L.D. Brongersma, toenmalig directeur van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie. Hij ontdekte dat er veel rivierkreeften in de Wisselmeren voorkwamen. Met hulp van de locale bevolking verzamelde hij er een groot aantal. Ook andere expeditieleden brachten rivierkreeften op uit andere meren. Dit leverde in totaal acht soorten op die nieuw waren voor de wetenschap. Brongersma noteerde de namen die door de Papoea's aan de dieren werden gegeven. Cherax communis, op 18 november 1939 verzameld door Boeseman uit het meer van Paniai, had drie namen: 'tŏró', 'talīá' en 'pamò'. Die uit het Tigi-meer werden 'tako' genoemd. De plaatselijke bevolking kende de soorten goed uit elkaar. Waarschijnlijk hadden ze meerdere namen voor één soort, omdat vrouwtjes, mannetjes en jongen er verschillend uitzagen. Deze zoetwaterkreeften komen nergens anders voor. Ze zijn door expeditie-lid Prof. Dr. L.B. Holthuis, voormalig conservator Crustacea van NCB Naturalis, beschreven.
Van links naar rechts: Dr. M. Boeseman, Prof. Dr. L.D. Brongersma en Prof. Dr. L.B. Holthuis na terugkomst uit Nieuw-Guinea, 1955.
Later werden er nieuwe expedities naar Nieuw-Guinea gehouden, waarbij nog meer nieuwe soorten zijn ontdekt. Helaas staat een aantal daarvan nog steeds in de collectie van NCB Naturalis te wachten op wetenschappelijke beschrijving. Onlangs is echter een soort uit deze collectie beschreven als Cherax (Cherax) holthuisi Lukhaup & Pekny, 2006. De soort is dus vernoemd naar Holthuis, de beschrijver van de eerste reeks soorten. Een andere soort, Cherax (Astaconephrops) boesemani Lukhaup & Pekney, 2007, is vernoemd naar Boeseman, voormalig conservator vissen en een belangrijk verzamelaar van rivierkreeften.
Uiterlijk
Rivierkreeften uit het geslacht Cherax zijn bont gekleurd. Kenmerken zijn de stevige scharen aan het eerste pootpaar. Dan volgen twee paar poten met kleine schaartjes, waarmee de dieren eten naar de mond brengen en zichzelf schoonmaken. De laatste twee pootparen worden uitsluitend als looppoten gebruikt. Het staartstuk is waaiervormig, het pantser vrij hard. Sommige soorten hebben een zacht kussentje onder de scharen.
Cherax (Cherax) holthuisi Lukhaup & Pekny, 2006. Oranje vorm Foto Chris Lukhaup.
Cherax (Cherax) holthuisi Lukhaup & Pekny, 2006. Blauwe vorm. Foto Chris Lukhaup.
Cherax (Astaconephrops) boesemani Lukhaup & Pekny, 2007. Foto Chris Lukhaup.
Biologie
De kreeften uit het geslacht Cherax komen uitsluitend in zoetwater voor. Ze leven in rivieren, beekjes en meren. Rivierkreeften zijn verspreid over bijna de hele wereld. De ongeveer vijftig soorten uit het geslacht Cherax zijn echter alleen bekend van Nieuw-Guinea en Australië. Ze kunnen lange periodes van droogte doorstaan. Dit doen ze door zich terug te trekken in zelfgegraven gangen in de rivierbedding of de bodem van een poel of meer. Als het moet, kunnen ze in zo'n gang jaren overleven. In Australië kweekt men Cherax-kreeften op grote schaal voor menselijke consumptie.
Verspreiding
Cherax communis komt uitsluitend voor in Lake Paniai en Lake Tigi van de Wisselmeren, Papua, Indonesië.
Kreeften op postzegels
Het is opmerkelijk dat de eerste en enige afbeelding van Cherax communis in kleur op een postzegel is verschenen. In 1962 werd door Nederlands Nieuw-Guinea een serie van vier postzegels uitgegeven met daarop een garnaal (Macrobrachium lar), een krab (Carpilius maculatus), een langoest (Panulirus versicolor) en deze zoetwaterkreeft.
Het is de laatste serie zegels die in Nederlandsch Nieuw-Guinea uitgegeven werd voor de overdracht van het gebied aan de Verenigde Naties. De tekeningen zijn vervaardigd door P. Wetselaar, aan de hand van geprepareerde kreeftachtigen die nog steeds worden bewaard in de collectie van NCB Naturalis. De tekening van Cherax communis is gemaakt aan de hand van het holotype. De waarde van de zegel was destijds 15 cent.
Gegevens van de type-exemplaren
Cherax boschmai Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6267: vrouwtje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai meer; 24 september 1939; verzameld door Prof. Dr. L.D. Brongersma tijdens de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6268-6270.
Cherax buitendijkae Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6254: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai meer; 18 november 1939; verzameld door Prof. Dr. L.D. Brongersma tijdens de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6255-6266.
Cherax communis Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6271: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai meer; 18 november 1939; verzameld door Prof. Dr. L.D. Brongersma tijdens de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6272-6304.
Cherax longipes Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6305: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Tigi meer, kampong Meijepa; 11 november 1939; verzameld door H.F. Tillemans tijdens de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6306, 6307.
Cherax monticola Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6310: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), kampement bij Balim rivier, 4º10’Z 139ºO, 1700 m hoogte; 28 november 1938; verzameld door L.J. Toxopeus tijdens de Indisch-Amerikaanse Expeditie naar Nederlands Nieuw Guinea.Paratypen: RMNH D 6306, 6307.
Cherax murido Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6313: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai meer; 24 september 1939; verzameld de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6314-6326.
Cherax pallidus Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6327: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai meer; 24 september 1939; verzameld de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6328-6336.
Cherax paniaicus Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6337: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Paniai meer; 1 oktober 1939; verzameld tijdens de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.Paratypen: RMNH D 6338-6342.
Cherax solus Holthuis, 1949
Holotype: RMNH D 6343: vrouwtje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), Wisselmeren, Tigi meer, kampong Meijepa; 12 november 1939; verzameld door H.F. Tillemans tijdens de Nieuw Guinea Expeditie van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap.
Cherax (Cherax) holthuisi Lukhaup & Pekny, 2006
Holotype: RMNH D 51503: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), langs de kust van het Aitinjo meer, ongeveer 25 km zuidoost van Ajamaroe; 13 juni 1952; verzameld door Dr. M. Boeseman. Paratypen: RMNH D 51504.
Cherax (Astaconephrops) boesemani Lukhaup & Pekny, 2008
Holotype: RMNH D 51759: mannetje; Nederlandsch Nieuw Guinea (= Indonesië, Papoea), langs de kust van het Ajamaroe meer; maart 1955; verzameld door Dr. M. Boeseman. Paratypen: RMNH D 51758.
Meer informatie
- Holthuis, L.B., 1949. Decapoda Macrura with a revision of the New Guinea Parastacidae. Zoological Results of the Dutch New Guinea Expedition 1939. No.3. Novae Guinea volume 5 (new series): 289-328, platen II-IX.
- Holthuis, L.B., 1969. Schaaldieren (Crustacea) afgebeeld op postzegels. Zoologische Mededelingen, Leiden 8: 1-21, 1 plaat.Lukhaup, C. & R. Pekny, 2006. Cherax (Cherax) holthuisi, a new species of crayfisch (Crustacea: Decapoda: Parastacidae) from the centre of the Vogelkop Peninsula in Irian Jaya (West New Guinea), Indonesia. Zoologische Mededelingen, Leiden, 80-1 (7): 101-107, figuur 1-4.
- Lukhaup, C. & R. Pekny, 2008. Cherax (Astaconephrops) boesemani, a new species of crayfish (Crustacea: Decapoda: Parastacidae) from the centre of the Vogelkop Peninsula in Irian Jaya (West New Guinea), Indonesia. Zoologische Mededelingen, Leiden, 82: 331-340, figuur 1-8.
- Omori, M. & L.B. Holthuis, 2000. Crustaceans on Postage Stamps from 1870 to 1997. The Report of Tokyo University of Fisheries, 35: 1-89, figuur 1-42.
Thursday, June 23, 2011