Boies kikker
| Gegevens type-exemplaar | |
| Collectie | NCB Naturalis |
| Nummer | RMNH.RENA.24109 |
| Status | Lectotype |
| Naam | Ceratophrys Boiei Wied-Neuwied, 1824 |
| Huidige naam | Proceratophrys boiei (Wied-Neuwied, 1824) |
| Verzameld | Brazilië |
Meester in misleiding
Tussen de dode bladeren op de bodem van het Braziliaanse regenwoud wacht een perfect gecamoufleerde jager op de volgende maaltijd. Het is een met bizarre hoorns uitgedoste kikker die luistert naar de wetenschappelijke naam Proceratophrys boiei. Met zijn uitstekende punten, bruine kleur en gepukkelde huid lijkt de kikker als twee druppels water op een dor blad.
Kikker en de prins
De kikker is wetenschappelijk beschreven door Prins Alexander Philipp Maximilian zu Wied-Neuwied (1782-1867). Bij de naamgeving liet hij zich inspireren door de opvallende versiering die de kikker op zijn kop draagt: Ceratophrys = uitstekende hoorns. Tevens eerde hij met de soortnaam de verzamelaar, Heinrich Boie. In het begin van de negentiende eeuw verzamelde en beschreef deze ontdekkingsreiziger en natuuronderzoeker zelf ook een groot aantal nieuwe diersoorten, waaronder kikkers en schildpadden. De type-exemplaren van Boies kikker waren echter niet door hem verzameld maar door Johann Natterer (1787-1843). De Oostenrijkse ontdekkingsreiziger en natuuronderzoeker ontdekte de kikker tijdens zijn verblijf in Brazilië. Natterer nam meerdere exemplaren mee naar Wenen, waar ze terechtkwamen in de verzameling van het natuurhistorisch museum in die plaats.
Prins Zu Wied-Neuwied benoemde op basis van deze exemplaren de soort. Daarnaast gebruikte hij een exemplaar dat hij ontving van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in Leiden. Het is eveneens door Natterer uit Brazilië meegenomen en maakte oorspronkelijk ook deel uit van de collectie van het Natuuhistorisch Museum van Wenen. In 1825 werd het met Leiden geruild. Heinrich Boie, conservator reptielen en amfibieën van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, was echter zo vriendelijk de kikker weer naar Wenen terug te sturen.
Boie stond bekend als een veelbelovende wetenschapper. Helaas overleed hij op de nog jonge leeftijd van 33 jaar als gevolg van malaria die hij opdeed tijdens een expeditie in Nederlands-Indië. Om de herinnering aan Boie levend te houden, vernoemde zu Wied-Neuwied de gehoornde kikker naar hem.
Lectotype van Boies kikker. RMNH.RENA.24109. Foto © NCB Naturalis.
Allemaal kruipers
Over de leefwijze is niet zo veel bekend. Het voedsel bestaat uit spinnen, kakkerlakken, krekels en andere insecten die over de bodem kruipen. Ze verdwijnen in een enorme bek, waarmee de kikker in één hap een voorbijkomende prooi verschalkt. De camouflage helpt om ongezien vanuit een hinderlaag te jagen, maar dient ook als bescherming. In aanvulling op zijn camouflage heeft Boies kikker een truc om niet gezien te worden. Hij strekt zijn poten en houdt zijn lichaam stijf. Zo lijkt hij nog meer op een dood blad.
Tijdens het paarseizoen verzamelen volwassen kikkers zich in de buurt van een beek of riviertje. Daar zitten de mannetjes van onder een steen, stam of andere schuilplek naar de vrouwtjes te roepen.
Verspreiding
Proceratophrys boiei komt uitsluitend voor in Brazilië, ook het lectotype komt hiervandaan. Het verspreidingsgebied loopt van Pernambuco in het noordoosten tot Santa Catarina in het zuiden. De soort komt alleen voor in vochtige tropische bergbossen, tot een hoogte van maximaal 1200 meter. Verlies
van het leefgebied door houtkap vormt de grootste bedreiging. Een ander
gevaar is de handel in tropische kikkers voor de terrariumliefhebber.
Verdwijntrucs Als je je een weg baant door het Braziliaanse oerwoud, is de kans dat je deze kikker ziet niet groot. Hij meet maar vijf tot zes centimeter en vloeit dankzij de met strepen en vlekken bedekte bruine huid samen met de dode bladeren waartussen hij zich schuil houdt. Van boven gezien lijkt het lichaam sterk op een blad, een perfecte camouflage. Boies kikker is dan ook een meester in misleiding.
Lectotype van Boies kikker RMNH.RENA.24109. Foto © NCB Naturalis.
Meer informatie
- Hoogmoed M.S. 1990. Rediscovery of a type of Ceratophrys boiei Wied (Amphibia: Anura: Leptodactylidae). Zoologische Mededelingen Leiden 63: 267-273.
- Nogueira Costa P., T. Silva-Soares & L. Barreto Bernstein 2009. Defensive behaviour of Proceratophrys boiei (Wied-Neuwied, 1824) (Amphibia, Anura, Cycloramphidae). Herpetology Notes 2: 227-229. http://www.seh-herpetology.org/herpetologynotes/Volume2_PDFs/Costa_Herpetology_Notes_Volume2_pages227-229.pdf
- Susanna J.A. 1824. Levenschets van Hendrik Boie en hulde aan zijne deugden en verdiensten benevens eenige door hem geschrevene brieven, gedurende zijne reis en verblijf in Oost-Indië. Amsterdam, Meijer Warnars.
- The IUCN Red List of Threatened Species. http://www.iucnredlist.org/search/details.php/57296/summ
Thursday, March 3, 2011